Rok szkolny 2025/2026 przywitaliśmy sporymi zmianami. A to przecież dopiero początek…
Jak co roku pewne zmiany pojawiły się w prawie oświatowym i ustawie o systemie oświaty. Modyfikacjom uległa także Karta Nauczyciela oraz dokument związany nie tylko z edukacją, czyli tzw. ustawa Kamilka. Zainteresowanych odsyłam do opublikowanego na naszej stronie internetowej kompendium, świetnie opracowanego przez Martę Kostecką. W polecanej prezentacji wszystkie omawiane dokumenty są podlinkowane.
Bardzo istotną zmianą są dwa nowe przedmioty: edukacja obywatelska w szkole ponadpodstawowej i fakultatywna edukacja zdrowotna. Modyfikacji uległa jedynie podstawa programowa wychowania fizycznego, reszta przedmiotów w tym roku będzie realizowana bez zmian. Natomiast nowe przedmioty są zapowiedzią sporej ewolucji w systemie. Zupełnie nowe podstawy programowe wejdą w życie we wrześniu 2026 roku w klasach pierwszych i czwartych szkoły podstawowej i we wrześniu 2027 roku w klasach pierwszych szkół ponadpodstawowych. Warto wiedzieć, że reforma ta, nazwana przez Ministerstwo Edukacji Narodowej „Kompasem Jutra”, nie polega jedynie na dodaniu lub wykreśleniu treści. Zapowiada istotną zmianę w myśleniu o uczeniu (się).
Większość propozycji wynika z analizy wyników badań prowadzonych wśród dzieci i młodzieży. Stworzony został tzw. profil absolwenta/absolwentki, czyli wizja ucznia/uczennicy kończących kolejne etapy edukacyjne. Na jego podstawie tworzone są kolejne dokumenty. Nacisk został położony na wzmocnienie sfery sprawczości uczniów; na to, co ich dotyczy i co będzie dotyczyło, gdy będą posiadali pełnię praw obywatelskich. Celem szkoły ma być wyposażenie uczniów w szerokie kompetencje, które zostały podzielone na dwie grupy: fundamentalne i przekrojowe. W pierwszym zestawie znalazły się kompetencje: językowe, matematyczne i cyfrowe, zaś w drugim: społeczne (np. współpraca, dbanie o innych), poznawcze (np. krytyczne i kreatywne myślenie, rozwiązywanie problemów) oraz osobiste (np. kierowanie sobą, dbanie o siebie). Do elementów sprawczości twórcy reformy przypisali także: umiejętność samoregulacji, nastawienie na rozwój, poczucie przynależności do wspólnoty oraz przekonanie o własnej skuteczności. Co istotne, fundamentem dla kompetencji mają być wartości ważne dla całościowego rozwoju ucznia oraz dla pokojowego życia w społeczeństwie. Wśród nich znajdują się: wolność, wspólnota, solidarność, odpowiedzialność, sprawiedliwość, szacunek, prawda, dobro, piękno. Założenia te mają być realizowane w ramach lekcji przedmiotowych, stąd ich większa niż dotychczas korelacja. Cele ogólne zaś – umieszczone, jak dotychczas, w preambule – będą bardziej odnosić się do codziennej praktyki.
Na stronie „Reforma26. Kompas Jutra” Ministerstwo Edukacji Narodowej zamieściło harmonogram działań oraz główne założenia w trzech perspektywach: nauczycieli, uczniów i rodziców. Warto zaprezentować ten materiał wszystkim grupom i zachęcić do jak najszerszego współudziału w reformowaniu systemu, który dotyczy przecież całego naszego społeczeństwa.
Najświeższe informacje można znaleźć na stronie Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego, który z ramienia MEN-u prowadzi cały proces reformy. Obecnie jesteśmy na etapie zmian podstaw programowych do szkół podstawowych i przedszkoli. Jeszcze trwają konsultacje, można więc zadawać pytania. W połowie września odbyło się tzw. wysłuchanie publiczne, na którym zgłoszone wcześniej osoby mogły się wypowiedzieć na temat poszczególnych przedmiotów i proponowanych zmian. Wysłuchanie publiczne to jedna z form korzystania z przysługującego nam, obywatelom, współudziału w stanowieniu prawa. Warto, w miarę możliwości, takie okoliczności wykorzystywać w dziedzinie, która nas dotyczy. Na stronie IBE dostępne są nagrania i materiały omawiające poszczególne przedmioty – to również cenne źródło wiedzy na temat tego, co nas czeka. Póki co, wszystkie kwestie dotyczą szkoły podstawowej i przedszkola, bo tam nowa podstawa wejdzie najszybciej. Rozpoczynają się także prace nad podstawą do szkół ponadpodstawowych. Na listopad planowana jest rekrutacja ekspertów do zespołów tworzących podstawy do poszczególnych przedmiotów.
Nauczyciele uważani są za jedną z najbardziej milczących grup zawodowych. Zbyt rzadko wypowiadają się publicznie na temat swojej pracy i związanych z nią zamierzeń. Reforma, która ma promować sprawczość uczniów, może uruchomić takową także wśród nauczycieli. Korzystajmy z tej możliwości, póki ją mamy.
