Trwający od 22 do 28 września Tydzień Książek Zakazanych (Banned Books Week) to coroczne, organizowane pod koniec września wydarzenie o ogólnoświatowym zasięgu, którego istotą jest podkreślenie znaczenia wolności słowa oraz zwrócenie uwagi na wciąż aktualny problem cenzury i zakazywania książek.
Obchody zostały zainicjowane w 1982 roku przez Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy w reakcji na rosnącą liczbę prób usuwania książek z bibliotek, szkół i księgarń w Stanach Zjednoczonych.
Celem Tygodnia Książek Zakazanych jest edukacja na temat wartości wolności czytania i dostępu do informacji. Wydarzenie to stanowi okazję do uświadomienia społeczeństwu, że cenzurowanie książek nie jest wyłącznie problemem przeszłości. Książki są często zakazywane z powodu treści uznanych za kontrowersyjne, takich jak kwestie związane z rasą, religią, seksualnością czy polityką. Tydzień ten ma przypominać, że literatura, nawet ta budząca kontrowersje, odgrywa kluczową rolę w prowadzeniu ważnych dyskusji społecznych.
Biuro ds. Wolności Intelektualnej ALA (American Library Association – Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy) udokumentowało w minionym roku 1247 żądań cenzury książek i zasobów bibliotecznych. Liczba tytułów objętych cenzurą wzrosła więc w 2023 roku o 65% w porównaniu z rokiem 2022, osiągając najwyższy poziom w ciągu ponad 20 lat obserwacji. Tytuły przedstawiające głosy i doświadczenia osób LGBTQIA+ i BIPOC stanowiły 47% wszystkich pozycji będących celem prób cenzury.
Należy przy tym pamiętać, że przywołane dane pokazują smutny, ale nadal tylko cząstkowy obraz rzeczywistej sytuacji na rynku księgarskim – wiele incydentów związanych z ograniczeniem prawa do publikacji czy użyczania książek nie jest nigdzie zgłaszanych ani omawianych przez media.
W trakcie Tygodnia Książek Zakazanych na całym świecie odbywają się różnorodne wydarzenia promujące czytelnictwo i wolność słowa, takie jak dyskusje, panele, wystawy, a także głośne czytanie książek, które były lub są zakazywane. Lista takich książek obejmuje wiele klasycznych dzieł literatury, w tym m.in. Rok 1984 George’a Orwella, Buszujący w zbożu J.D. Salingera czy Lolitę Vladimira Nabokova – a więc tekstów, które w pewnym czasie podlegały cenzurze, z dziś są kluczowymi elementami kultury.
Tydzień Książek Zakazanych przypomina nie tylko o tym, jak istotna jest otwartość na różnorodne perspektywy oraz obrona wolności intelektualnej. Jest to okazja, by celebrować zarówno literaturę, jak i pracę autorów, bibliotekarzy i nauczycieli, dzięki którym korzystamy z tej unikalnej wolności – czytania bez ograniczeń.
